Powstanie Styczniowe na ziemi jędrzejowskiej
Wrześniowe dni 1863 roku zapisały się krwawo w historii regionu świętokrzyskiego. Pod miejscowością Warzyn, w gminie Nagłowice, doszło do starcia oddziału powstańczego z wojskami carskimi. Był to jeden z epizodów dramatycznej kampanii, jaką prowadził płk Zygmunt Chmieleński – doświadczony oficer, który po upadku dyktatury Mariana Langiewicza przejął dowodzenie nad siłami powstańczymi w zachodniej Małopolsce.
Ucieczka i walka
Chmieleński, ścigany przez Rosjan od samego Cierna, próbował oderwać się od pościgu. 23 września 1863 roku jego oddział zatrzymał się we Warzynie. Odpoczynek nie trwał długo – nieprzyjaciel szybko odnalazł powstańców. Jako pierwsi na pozycje polskie uderzyli dragoni i kozacy. Zostali jednak przyjęci celnym ogniem plutonowym, co zmusiło ich do chaotycznego odwrotu. Dopiero pod lasem udało im się zebrać szyki i rozwinąć długą tyralierę.
Wtedy Chmieleński osobiście poprowadził szarżę jazdy. Wsparty ogniem piechoty zmusił wroga do panicznej ucieczki. Sytuacja zmieniła się jednak, gdy na pole bitwy wkroczyła piechota moskiewska pod dowództwem samego Czengerego – jednego z najokrutniejszych pogromców powstania. Rosjanie rozpoczęli ostrzał artyleryjski i zaczęli okrążać polskie oddziały. Po kilkugodzinnych zmaganiach Chmieleński wydał rozkaz odwrotu i wycofał się do Nieznanowic.
Straty i losy uczestników
Straty w bitwie pod Warzynem nie były duże – kilku zabitych i kilkunastu rannych. Wśród poszkodowanych znalazła się panna Biłkówna, służąca w powstańczej jeździe jako szeregowiec. Po wyleczeniu ran została zesłana na Sybir – los typowy dla tysięcy uczestników powstania, które po klęsce 1864 roku zamieniło się w krwawą łaźnię. Władze carskie nie oszczędzały nawet kobiet walczących w szeregach insurgentów.
Bitwa pod Warzynem to jeden z wielu epizodów, które dziś są niemal zapomniane. Warto pamiętać, że ziemia jędrzejowska była w 1863 roku areną licznych potyczek – przez Nagłowice, Warzyn i okolice przechodziły oddziały powstańcze zmierzające w stronę Gór Świętokrzyskich. Dziś w regionie można natrafić na skromne mogiły i krzyże upamiętniające tamte wydarzenia, choć wiedza o nich wciąż wymaga popularyzacji.
Powstanie Styczniowe było największym zrywem niepodległościowym XIX wieku. W jego trakcie stoczono ponad 1200 bitew i potyczek, a w walkach wzięło udział około 200 tysięcy osób. Represje po klęsce objęły dziesiątki tysięcy osób zesłanych na Syberię.
Źródło: Strona-Jędrzejów
Fot. facebook.com
